Onderzoek Madonna omringd door serafijnen en cherubijnen in Getty Museum

Van 28 januari tot en met 1 februari 2019 vond er in het J. Paul Getty Museum in Los Angeles een diepgaand onderzoek plaats naar de Madonna omringd door serafijnen en cherubijnen (1454-1456) van Jean Fouquet. Het topstuk van het KMSKA was dé blikvanger van de tentoonstelling The Renaissance Nude in het museum.

Onderzoeksvragen

De Madonna omringd door serafijnen en cherubijnen is het rechterluik van de wereldberoemde Melun-diptiek. Met deze studie willen de onderzoekers antwoorden vinden op kunsthistorische en materiaaltechnische vragen. Wat is de positie van de Madonna, staat ze recht of zit ze neer? Welke techniek gebruikte Fouquet voor het marmereffect? Met welke materialen werkte hij en hoe bouwde hij het schilderij op?

In de conservatie studio van het J. Paul Getty Museum voerden Getty-conservators en -wetenschappers samen met Gwen Borms, hoofd van het KMSKA-restauratieatelier, het onderzoek uit. Benieuwd hoe dit in zijn werk gaat? Het dagelijks verslag van onze restaurator Gwen geeft je een unieke blik achter de schermen.

Dag 1: Uit de lijst

Na afloop van de tentoonstelling The Renaissance Nude controleerden restauratoren de conditie van het Madonna-schilderij. Vervolgens brachten ze het naar de conservatie studio van het Getty Museum. Daar haalden onderzoekers het schilderij zorgvuldig uit de lijst om te kijken welke zones interessant zijn om verder te onderzoeken via een MA-XRF scan.

In de namiddag werd er uitvoerig onderzoek gedaan met de microscoop. Hier ontstonden heel wat interessante vragen waar het onderzoeksteam meer antwoorden op hoopt te vinden.

De onderzoekers bekeken welke zones van het schilderij interessant zijn om te scannen. Dit zijn twee zones: het portret van de Madonna en Christus samen met een blauw en een rood engelenhoofd. Vanwege mogelijke aardbevingen bleven Getty-restaurator Laura Rivers en Gwen ter observatie bij het schilderij.

Dag 2 & 3: MA-XRF scan

Op de tweede dag bracht het onderzoeksteam het schilderij naar het Getty Conservation Institute. Daar plaatste het team het paneel horizontaal onder de scanner om een scan van het portretgedeelte van de Madonna te nemen. Deze scan nam zes uur in beslag.

Vervolgens maakte het team een detailopname van de kroon. Deze scan duurde ongeveer twee uur. Daarna brachten ze het schilderij terug naar het conservatieatelier.

In de namiddag deelde Stephan Kemperdick, conservator van de Gemäldegalerie in Berlijn, zijn bevindingen en kunsthistorische gedachten over het linkerluik van de Melun-diptiek: Etienne Chevalier met heilige Stefanus. Hij voerde reeds een gelijkaardig onderzoek uit. Een vergelijking tussen de twee panelen is interessant om zowel overeenkomsten als verschillen op te merken.

Op dag drie maakte het onderzoeksteam een scan van het Christusfiguur.

Dag 4: FORS onderzoek

Op de vierde dag van de onderzoeksweek voerde het team een FORS – Fibre optics reflectance spectroscopy – onderzoek uit. Dit onderzoek is een aanvullende techniek op de scans om organisch materiaal op te sporen.

In de middag was er overleg met Nancy Turner, senior Getty- conservator handschriften, om het materiaalgebruik op het schilderij te vergelijken met een manuscript van Jean Fouquet.

Dag 5: Röntgenopname

Op de laatste dag van het onderzoek maakte het team een röntgenopname van het hele schilderij en een detailopname van het hoofd van de Madonna. De detailopname is interessant omdat er in de zone van het hoofd geen loodwit aanwezig is. Met de totaalbeeldopname hoopt het onderzoeksteam meer informatie te krijgen over de structuur van het paneel. Daarnaast maakten de onderzoekers ook een infrarood-opname. Op deze opname zijn kleine aanpassingen in de ondertekeningen te zien. Zo zijn er bovenaan de kroon in de infrarood-opname meer parels zichtbaar die Fouquet uiteindelijk niet schilderde. De vinger van Christus is verplaatst en enkele armen van de cherubijnen en serafijnen maakte Fouquet smaller op het schilderij.

Om af te sluiten keken de onderzoekers opnieuw met de microscoop en namen ze macrofoto’s. De bedoeling is om aspecten die tijdens de onderzoeken opvielen beter te begrijpen en te kijken of er verbanden zijn tussen de resultaten van de verschillende onderzoeken.

Madonna blijft in Los Angeles

Vanaf 4 februari tot en met september 2019 zal het schilderij schitteren op een prominente plaats in de vaste opstelling ‘kunst voor 1700’ in het Noord-paviljoen van het J. Paul Getty Museum.

Het werk van het onderzoeksteam gaat nu een nieuwe fase in: het analyseren van de verworven informatie.


Wil je op de hoogte blijven van het onderzoek? Schrijf je dan nu in op de KMSKA-nieuwsbrief en mis niets!