Voor jou in de verf gezet. Agnès Sorel: trendsettende Madonna

Internationale Vrouwendag: is er een beter moment denkbaar om een van onze grote heldinnen uit te lichten? We hebben het natuurlijk over Agnès Sorel, de vrouw achter de Madonna omringd door serafijnen en cherubijnen van Jean Fouquet. Een topvrouw met een schilderachtig leven.

Trendsetter met decolleté

Agnès Sorel heeft het allemaal. Ze is mooi, verstandig, modebewust, machtig. De wat slappe Franse koning Karel VII werpt in 1444 één blik op de 22-jarige Agnès en weet: dat is ze! En Agnès? Die weet wat ze in huis heeft en hoe ze het moet inzetten. Een volumineuze boezem, bijvoorbeeld. Zo’n pluspunt kun je maar beter in de verf zetten als je de aandacht van de koning wil vasthouden. Als echte trendsetter maakt Agnès komaf met de brave halslijn. Ze voert blote schouders in, en een decolleté Jennifer Lopez waardig. Zelf ‘vergat’ ze weleens haar bovenstuk te sluiten, met de nodige nipple gates tot gevolg. En zoals dat gaat met bloot, heb je altijd voor- en tegenstanders. Al lijken de meeste tegenstanders vooral een probleem te hebben met de joekel van een diamant die Agnès om haar hals draagt. Enkel koningen mochten diamanten dragen. En dat voor een meisje van lage adel!

Madonna omringd door serafijnen en cherubijnen (1454-1456), Jean Fouquet, KMSKA.

Jean Fouquet schildert Agnès Sorel als Madonna met decolleté. Madonna omringd door serafijnen en cherubijnen (1454-1456), Jean Fouquet, KMSKA.

Sterke vrouw naast de troon

Agnès krijgt van Karel VII o.a. het Château de Loches, waar Jeanne d’Arc hem aanmoedigde om zijn troon op te eisen. De Franse troonopvolging is op dat ogenblik een rommeltje. De koning zelf wordt er weleens depressief van. Om nog maar te zwijgen van die Engelsen die amok blijven maken. Agnès maakt de koning vitaler. Hij vindt dankzij haar de moed om orde te scheppen in het koninkrijk en zijn financiën, en pikt de strijd tegen de Engelsen weer op. En Agnès? Die mag naast de koning in de troonzaal zitten. Als officiële eerste minnares van de vorst. Agnès is geen weggestoken dame aan de zijlijn. Ook daarmee vestigt ze een trend. Na Agnès zijn de minnaressen van de Franse koningen vaker zichtbaar én invloedrijk.

Charles VII (1403-1461), Jean Fouquet, Louvre.

Agnès Sorel was de minnares van de Franse koning Karel VII. Charles VII (1403-1461), Jean Fouquet, Louvre.

Zo mooi als Maria

Niet iedereen kan haar politieke invloed smaken. Maar over één ding valt niet te twisten: Agnès is veruit de mooiste vrouw van Frankrijk. Van Europa, zelfs. Zo schildert Jean Fouquet haar ook rond 1454. Als zogende Madonna mag Agnès het heersende schoonheidsideaal belichamen. Vrouwen willen zo mooi zijn als Maria. Agnès ís het gewoon: een lange nek, witte blanke huid. Nauwelijks wenkbrauwen en een geëpileerde haarlijn. Tegen de trends in schildert Fouquet Maria als een sensuele en modieuze vrouw. Jezus toont helemaal geen belangstelling voor haar borst en Maria moedigt Hem niet echt aan om te drinken. Is deze Madonna een toonbeeld van moederliefde? Of een eerbetoon aan la belle Agnès?

Moord of ongeluk?

Agnès is zwanger van haar vierde dochter met de koning als ze putje winter 1450 naar het slagveld van Jumièges trekt om de koning te steunen. Ze bevalt er, maar moeder en dochter sterven plots. In 2005 onderzoekt een forensisch team de botten van Agnès en vindt er genoeg kwik in om tien mensen te doden. Een ongelukkige overdosis als medicijn? Of is Agnès toch vermoord? Door de troonopvolger Lodewijk XI misschien? Hij had alvast een gloeiende hekel aan haar.

Toch is het Agnès die we ons herinneren. Als soep. Als bijna superheldin. Als het onderwerp van één van de mooiste Franse schilderijen ooit.

Meer weten?

Een onderzoeksteam lichtte het schilderij Madonna omringd door serafijnen en cherubijnen door in het J. Paul Getty Museum. Ontdek hoe zo’n diepgaand onderzoek in zijn werk gaat.